De suborde van de tandkarpers (Cyprinodontoidei) bevat drie families: de eierleggende tandkarpers (Cyprinodontidae), de levendbarende tandkarpers (Poeciliidae) en de hooglandtandkarpers (Goodeidae).
Tandkarpers komen voor in alle werelddelen, met uitzondering van de (gematigde) koude zones. Voorbeelden van de eierleggende tandkarper, ook wel 'killivisjes' genaamd, zijn het gestippelde snoekje (Aplocheilus playfairi) en de blauwe waaiervis (Cynolebias bellotti). Bekende voorbeelden van levendbarende tandkarpers zijn het guppy (Poecilia reticulata) en de black molly (Poecilia sphenops). Voorbeelden van hooglandtandkarpers zijn de parelmoertandkarper (Aphanius dispar) en het blokvisje (Jordanella floridae).
Tandkarpers vertonen wat betreft uiterlijk overeenkomsten met de karpers, vandaar de naamsgelijkenis. Het grote verschil tussen de echte karpers en de tandkarpers berust op het feit dat tandkarpers, zoals de naam al aangeeft, in het bezit zijn van tanden. De groep van de tandkarpers is één van de meest gevarieerde visgroepen ter wereld. Hun sterke aanpassingsvermogen aan uiteenlopende milieus is opmerkelijk. Zo leven er soorten in of vlakbij zee, in stromende rivieren en bij warme bronnen. Behalve door de enorme variatie in leefmilieus kenmerken de tandkarpers zich ook door een grote diversiteit aan kleuren en lichaamsvormen.
Een groot verschil tussen eierleggende tandkarpers en levenbarende tandkarpers is de wijze van voortplanting. De ene legt eieren en de andere broedt ze inwendig uit. Bij de eierleggende tandkarpers komen éénjarige soorten ofwel 'seizoenvissen' voor, die na een kort leven eieren leggen in de uitdrogende bodem van poelen en kreekjes. Deze eieren overleven de droogte en komen uit zodra de volgende regentijd aanbreekt. Andere soorten komen voor in diepere wateren die niet onderhevig zijn aan uitdroging. Zij leven langer en zetten hun eieren af tussen de planten.
De voortplanting bij levendbarende tandkarpers verloopt geheel anders. Zorgt het mannetje na de eiafzetting normaliter voor de bevruchting, mannelijke levendbarende tandkarpers zijn in het bezit van een speciaal orgaan voor inwendige bevruchting: het gonopodium. Het orgaan is bij geslachtsrijpe mannetjes ontwikkeld uit de aarsvin en heeft de vorm van een gootje. Het zorgt voor het inbrengen van het sperma bij het vrouwtje. De eitjes worden zodoende in het lichaam van het vrouwtje bevrucht, waarna ze zich ontwikkelen in de eierstokholte. De draagtijd is afhankelijk van de watertemperatuur en voortplanting vindt het gehele jaar door plaats.
Voor succesvolle kweek is het belangrijk te weten dat veel levenbarende tandkarpers hun jongen opeten. Dit kannibalistische gedrag is wel mede afhankelijk van de populatiedichtheid en het voedselaanbod. Hooglandkarpers kennen ook een inwendige bevruchting, die weliswaar enkele biologische verschillen kent ten opzichte van die van de levendbarende tandkarpers.
De voedselvoorkeur is afhankelijk per soort. Zo ook het gedrag en de aquariumvereisten. Sommige soorten zijn zeer territoriaal en agressief, zoals de eierleggende Nigeriaanse vaandrager (Aphyosemion calliurum). Andere zijn juist uitermate vreedzaam, zoals het eierleggende dwarsbandsnoekje (Aplocheilus chaperi) en de hooglandkarper Skiffia multipunctata. Sommige soorten stellen hoge eisen aan hun verzorging, zoals de levendbarende vierogenvis (Anableps anableps). Andere zijn sterk en gemakkelijk te houden, zoals bijvoorbeeld het guppy.
Meer weten? Lees Aquariumencylopedie van John Dawes.
© Tirion Uitgevers BV
