Een vogel moet net als een hond opgevoed worden. Hij moet bepaalde commando's aanleren waardoor wij onze vogel (beter) kunnen hanteren. Dit opvoeden zorgt er ook voor dat onze vogels tam worden en/of blijven.
Alle papegaaien verschillen in karakter. De een is heel erg onderdanig, angstig of onzeker, de ander heeft meer een eigen willetje en kan je proberen te bijten als hem iets niet aanstaat. Door je vogel op te voeden (vanaf het moment dat je hem in huis hebt) kunnen een hoop problemen als bijten, schreeuwen en misschien zelfs verenplukken voorkomen worden. De een heeft een opvoeding meer nodig als een andere, maar toch raad ik iedereen aan de 'basisregels' aan de vogel te leren. Socialisatie dient op jonge leeftijd te beginnen!
Ik ga uit van een handtamme vogel. Misschien heb je net een jong vogeltje in huis genomen dat zelfstandig eet. Of heb je een tamme vogel in huis die verder geen ‘problemen’ geeft. Dan begin ik met de basisdingen die elke eigenaar zijn vogel zou moeten aanleren of aanwennen.
1. Het op- en afstappen op je hand op commando.
Ik gebruik de simpele woorden ‘op’ en ‘af’. Deze training is het meest belangrijke wat je ze kan leren. Het is van belang voor de band tussen jou en de vogel en het is het basisprincipe van de opvoeding. Het op commando leer je als volgt. Je plaatst de hand naar de poten van de vogel en drukt vervolgens zachtjes tegen de borst terwijl je ‘op’ zegt en je in de andere hand voor de vogel wat ‘lekkers’ houdt. Op deze manier zullen de meeste vogels opstappen omdat ze het lekkers uit je hand willen pakken. Naarmate ze ouder worden zullen ze hun pootje al uitsteken om snel te kunnen opstappen. Zorg ervoor dat je hand 'stevig' staat zodat de vogel zonder problemen kan opstappen. Indien de hand te hoog wordt gehouden zal de vogel zijn snavel gebruiken om houvast te verkrijgen om toch op te kunnen stappen. Veel mensen denken dan dat de vogel probeert te bijten.
Blijf altijd een commando gebruiken, ook als je vogel automatisch al opstapt!
Het af-commando leer je op een soort gelijke wijze. Je hebt de vogel dus op je hand zitten en plaatst hem voor bijv. de zitstok waar je hem op wilt laten stappen. Zorg ervoor dat je de vogel met zijn borst ongeveer op hoogte van de stok houdt. De meeste kromsnavels gebruiken namelijk eerst de snavel om zich vast te houden aan de stok en plaatsen dan de pootjes. Beloon je vogel met je stem en eventueel wat lekkers nadat hij iets goed gedaan heeft!
2. Komen als er geroepen wordt.
Papegaaien zijn niet gehoorzaam en je moet dat ook niet van ze verwachten. Komen op commando is niet een natuurlijk iets om ze aan te leren. Maar ze zijn liefdevol en als je je (baby)papegaai zijn naam aanleert door deze hardop te zeggen en hem dan te knuffelen of te kroelen, dan kan dit helpen hem terug te vinden als je hem kwijt bent. Als ze ooit in gevaar mochten raken dan kun je proberen ze in veiligheid bij je roepen. Je kan hem ook ‘lokken’ met wat lekkers terwijl je zijn naam roept.
3. Met speeltjes spelen.
Verveling is een van de meest voorkomende papegaaien 'problemen’. Een verantwoordelijke papegaaieneigenaar moet zijn papegaai zo opvoeden dat zijn vogel zichzelf bezig kan houden met o.a. het spelen met speelgoed als hij in zijn kooi zit. De vogel moet zichzelf kunnen vermaken als hij alleen is.
Leer ze als jonge vogels om met speeltjes te spelen. Als ze er erg ongeïnteresseerd uitzien dan speel jij met de speeltjes terwijl de vogel aan het kijken is en probeer je er een interactieve gebeurtenis van te maken. Lach en beweeg met het speeltje en laat de vogel zien hoe leuk speeltjes kunnen zijn. Beloon de vogel zodra hij een initiatief neemt om mee te doen en aan het speeltje gaat voelen!
4. Gevarieerd voedsel eten.
Bied een aantal verschillende voedselsoorten dagelijks aan. Beloon de vogel als hij iets nieuws eet. Bind de broccoli vast met een leren veter, hang de appel op aan een koordje en probeer altijd om nieuw voedsel leuk te maken. Een gevarieerd, gezond dieet draagt bij aan een gezonde vogel! Te vaak wordt alleen maar zaad, trosgierst en eivoer aan kromsnavel verstrekt. Dit is niet voldoende voedingsstoffen voor je vogel!
5. Speelgoed bijten en niet jou.
Het is normaal voor een babypapegaai om dingen met zijn snavel te pakken. Ze onderzoeken op deze manier. Wees er zeker van dat er speelgoed naast je ligt dat je je papegaai kunt geven zodat ze niet leren om je vingers te pakken met hun snavel. Reageer ook niet op een beet door paniekerig te gaan doen of een heel verhaal op te hangen tegen je vogel over hoe stout hij wel niet is. Dit vinden de vogels juist ontzettend spectaculair en zien ze eerder als een beloning dan als een straf!
Bij jonge vogels negeer ik het gedrag en probeer ik het dus te voorkomen door altijd speelgoed bij me te hebben (al is het een stukje papier waar hij aan kan bijten) en hem dat voor te houden. Bij iets oudere vogels waarvan ik het idee heb dat ze al met meer intentie bijten dan geef ik een duidelijke ‘NEE’, niet schreeuwen!, gewoon met een strenge stem ‘nee’ zeggen en hem boos aankijken. Je kunt hem als straf een ‘time-out’ geven. Dus je loopt gewoon van hem weg en negeert hem. De meeste vogels vinden het erg vervelend om genegeerd te worden. Je kunt hem ook een ‘time-out’ geven door hem in zijn kooitje te plaatsen en hem dan ook negeren.
Maar voorkomen is beter als genezen en dat geldt zeker voor bijten! Zorg ervoor dat bijten geen gewoonte voor de vogel wordt! Dus als je van tevoren weet dat je vogel je door een bepaalde handeling o.i.d. zal bijten, doe het dan niet! Probeer een andere manier te vinden waardoor je het bijten kan voorkomen!
6. Zitten op mijn schouder is een beloning en niet een recht.
Als een papegaai gealarmeerd wordt voor zijn of jouw veiligheid zal hij jou kunnen bijten. Soms is deze beet hard. Gezichtbeten zijn pijnlijk, dus houd je papegaai van je schouder uit veiligheid. Verder is het zo dat op de schouder zitten als een vorm van ‘macht’ gezien kan worden door de kromsnavel. Een kromsnavel hoort niet op een schouder.
7. Naar andere mensen te gaan die ‘stap op’ zeggen.
Of je ze dit kunt leren is afhankelijk van de vogel. De ene vogel is zeer sociaal en de andere niet, dit ligt voor een groot deel aan de socialisatie en opvoeding. Probeer de vogel aan meerdere mensen te laten wennen en ze zo sociaal mogelijk proberen te maken. Socialiseer vogels met verschillende/nieuwe mensen om te gaan zodat het geen eenkennige vogel wordt!
8. Een handdoek leuk vinden.
Speel kiekeboe met een handdoek. Er zullen tijden komen waarbij de vogel in een handdoek gewikkeld zal moeten worden, zoals bij de dierenarts bijvoorbeeld. Als ze niet bang zijn voor een handdoek dan zullen ze ook veel minder stress ondergaan. Pak je vogeltje bij je op schoot op de bank en plaats voorzichtig een doekje over hem heen. Trek het voorzichtig weg en roep dan kiekeboe! Maak er een spelletje van. De meeste kromsnavels en vooral baby’s vinden het heerlijk om weg te kruipen in een donker hoekje, maak daar gebruik van bij dit handdoekspel!
9. Uit een kom of van een lepel te eten.
Het directe voordeel van een papegaai die van een lepel eet is dat je de papegaai nieuwe dingen kunt aanbieden met een lepel of hem medicijnen kunt laten innemen indien nodig.
10. Opstappen op een stok.
Babyvogels leren dit gemakkelijker dan oudere vogels, dus begin ze dit te leren als ze nog jong zijn. Het kan van pas komen als iemand die bang is voor je vogel hem moet hanteren, de vogel kan dan d.m.v. van het opstappen op een stok toch gehanteerd worden.
11. Eten uit je hand nemen.
Dit zal helpen ze tam te houden. Het zal je ook helpen nieuw voedsel te introduceren.
Je verwachtingen moeten redelijk zijn als je je kromsnavel iets probeert te leren. Niemand kan een papegaai bijv. leren om nooit te schreeuwen. Papegaaien doen dat nou eenmaal. Het is instinctief gedrag. Het gedrag modificeren zodat de papegaai geconditioneerd schreeuwt is een redelijke manier.
Dit waren de 'basisregels’ van de opvoeding. Op zich kun je dit met alle kromsnavels doen, maar ik kan me voorstellen dat als je een kromsnavel hebt die niet tam is of bijt, het een stuk moeilijker zal zijn. Mijn eerste advies bij deze vogels is om ze te kortwieken. Als je vogel eenmaal gekortwiekt is zul je veel meer controle over hem hebben waardoor je bovenstaande opvoeding, en dan vooral het op commando op- en afstappen, veel gemakkelijker kunt aanleren!
© Jessie Claire van Brederode Gallego
